Het programma Bescherming & Opvang is voor inwoners die zich (tijdelijk) in een kwetsbare positie bevinden, maatschappelijk zijn uitgevallen of dreigen uit te vallen. De draaglast van problemen en tegenslagen kan (te) groot zijn voor de beschikbare draagkracht. Door die disbalans worden zij met tijdelijke of langdurige maatschappelijke uitval of sociale uitsluiting bedreigd. Hierbij spelen stigma en zelfstigma een belangrijke rol. Het gaat veelal om inwoners die (tijdelijk) niet in eigen bestaansvoorwaarden zoals huisvesting, inkomen, sociale contacten, mentale weerbaarheid en zelfverzorging kunnen voorzien. Vaak spelen er problemen op meerdere leefgebieden. Denk aan een combinatie van schulden, sociaal isolement, psychische problemen, geweld in een afhankelijkheidsrelatie, verwaarlozing, verslaving, vervuiling, dakloosheid en/of overlast.
Samen met maatschappelijke partners dragen gemeenten er zorg voor dat ook inwoners die in kwetsbare situaties verkeren veilig en beschermd (thuis) kunnen wonen. Door altijd met in plaats van over deze inwoners te praten, door maatwerk te bieden en door het sociale netwerk van inwoners te betrekken bij het oplossen van problemen. Alleen dan zijn we in staat om duurzame oplossingen te bereiken voor inwoners met problemen.
Het regionale beleidsplan Bescherming & Opvang ‘Herstel de verbinding’ 2026-2033 kent een looptijd van acht jaar. Omdat dit beleidsplan een langere looptijd kent dan voorgaande plannen, wordt er aanvullend gewerkt met uitvoeringsprogramma’s. Gedurende de looptijd van dit beleidsplan zullen er twee uitvoeringsprogramma’s worden opgeleverd. Hierin staan de concrete maatregelen die gemeenten treffen om de doelen uit dit plan te realiseren. Het eerste uitvoeringsprogramma is per 2026 van kracht voor de periode tot en met 2029.
Bescherming & Opvang omvat de openbare geestelijke gezondheidszorg, verslavingspreventie en ondersteuning van mensen met verslavingsproblematiek, de aanpak van huiselijk geweld, beschermd wonen, maatschappelijke opvang en vrouwenopvang. Gemeenten zijn sinds 2007 verantwoordelijk voor genoemde taken vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning, waarbij alleen beschermd wonen (pas) sinds 2015 als extra taak werd toegevoegd. Per 2015 kwam daar vanuit de Jeugdwet de bestrijding van kindermishandeling bij en werd ook deze taak bij Bescherming & Opvang ondergebracht.
Drie pijlers
- De Regio coördineert de samenwerking op Bescherming & Opvang:
- Preventie en perspectief
- Beschermd en veilig thuis wonen
- Een integrale benadering vanuit zorg en veiligheid
Publicaties
Preventie en perspectief
Met alles wat gemeenten vanuit dit beleidsplan doen, richten zij zich in de eerste plaats op preventie. Met preventie en vroegsignalering willen gemeenten voorkomen dat problemen verergeren en mogelijk tot een crisis leiden. Als inwoners zoveel mogelijk zelf regie kunnen voeren en met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in hun leven kunnen omgaan, dan verbetert hun kwaliteit van leven. Herstel staat centraal bij alle opgaven, interventies en ondersteuning in het kader van Bescherming & Opvang. De inzet van ervaringsdeskundigheid hoort hier vanzelfsprekend bij. Herstelgericht werken en de inzet van ervaringsdeskundigheid vormen daarmee de rode draad. Enerzijds is het een onderdeel van de grote gezamenlijke opgaven in dit beleidsplan. Anderzijds vormen ze juist de basis en de randvoorwaarden om de overige opgaven daadwerkelijk gezamenlijk te kunnen realiseren.
Beschermd en veilig thuis wonen
Om ervoor te zorgen dat inwoners met psychische kwetsbaarheden zoveel mogelijk in hun eigen woning en wijk kunnen blijven wonen, investeren gemeenten samen met woningcorporaties in de beschikbaarheid van betaalbare (sociale huur) woningen en samen met zorgpartners in de randvoorwaarden voor (begeleid) zelfstandig en stabiel wonen. Gemeenten willen beschermd wonen zo thuis als mogelijk organiseren. Als dakloosheid echt niet kan worden voorkomen en/of als het in de thuissituatie te onveilig is, kunnen inwoners rekenen op hoogwaardige en passende opvang. Gemeenten zetten zich in om dakloosheid te voorkomen, terug te dringen en bij voorkeur op te lossen. Als dakloosheid echt niet kan worden voorkomen en/of als het in de thuissituatie te onveilig is, kunnen inwoners rekenen op hoogwaardige en passende opvang.
Met het beleidsplan 2026-2033 hebben gemeenten meer gerichte aandacht voor middelengebruik en verslaving en de overgang van 18- naar 18+ verbeteren voor jongeren die in kwetsbare situaties verkeren.
Een integrale benadering vanuit zorg en veiligheid
Gemeenten hebben een regierol in de opgave om een veilige woon- en leefomgeving te realiseren. Zij worden hierbij geconfronteerd met de uitdaging om zowel de zorg voor kwetsbare inwoners als de leefbaarheid en handhaving van de openbare veiligheid te waarborgen. Vraagstukken op het snijvlak van zorg en veiligheid vragen daarom om optimale samenwerking. Met het beleidsplan 2026-2033 zetten gemeenten in op het versterken van deze integrale samenwerking. Er zijn daarom diverse thema’s toegevoegd waarvan de aanpak lokaal is belegd en regionale regievoering van toegevoegde waarde wordt geacht. Dit geldt voor Detentie en Terugkeer, (na)zorg voor sekswerkers en de Persoonsgerichte Aanpak (PGA). Ook leggen gemeenten zich de aankomende beleidsperiode extra toe op het doorontwikkelen van de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties om zo de intergenerationele cirkel van geweld te doorbreken.
